We eten er meer dan goed van, maar bewegen ho maar. Het prijskaartje dat hangt aan die sedentaire levensstijl, zoals weinig bewegen en flink bunkeren officieel heet, is een recordaantal Nederlanders dat worstelt met overgewicht en vetzucht. Volgens het Centraal Bureau Statistiek was in 1996 42 procent van de mannen te zwaar, en van de vrouwen meer dan 38 procent. Ernstig overgewicht of vetzucht blijkt bij vrouwen vaker voor te komen dan bij mannen. Over de gehele linie geven de jongste cijfers aan dat bijna de helft van de Nederlanders te dik is, en concluderen de CBS-onderzoekers dat overgewicht de belangrijkste welvaartsziekte van het Westen dreigt te worden.
In de Verenigde Staten neemt vetzucht nu al epidemische vormen aan. Bijna 30 % van de Amerikaanse mannen is veel te zwaar en van de vrouwen is een kwart veel te zwaar. Nergens zie je meer dikke mensen dan in het land van fastfood en hamburgers. Het land van de onbegrensde mogelijkheden – zo vaak ons voorbeeld – geldt in dit opzicht als het absolute horrorscenario.
Medisch gezien is overgewicht een gewicht dat boven het gezonde gemiddelde gewicht voor leeftijd, lengte en geslacht ligt. Je bent te dik, heet het dan. Of te kort, zoals de betrokkenen het zelf ook wel noemen. Lange mensen mogen gemiddeld meer wegen dan kortere mensen, mannen wat meer dan vrouwen, en ouderen wat meer dan jongeren. Vetzucht is een extreme vorm van overgewicht, die vaker voorkomt naarmate men ouder is. Zeven procent van de Nederlanders heeft vetzucht (obesitas). Het Europees gemiddelde is vijf procent vetzuchtigen.
Nederland laat dus een ongezonde ontwikkeling zien. Vetzucht verhoogt de kans op vroegtijdig overlijden. Onderzoek wijst uit dat hart- en vaatziekten, ouderdomssuikerziekte, beroertes en hartinfarcten duidelijk meer voorkomen bij mensen met (ernstig) overgewicht. Maar ook de kans op sommige vormen van kanker neemt toe bij een stijgend overgewicht.
Als maat voor (over)gewicht wordt gehanteerd de Body Mass Index (BMI) of Quetelet Index (QI – spreek uit ‘keetelee index’). Dit is het aantal kilo’s lichaamsgewicht per vierkante meter lichaamsoppervlak. De Quetelet Index geldt voor mannen en vrouwen vanaf 20 jaar, en wordt als volgt berekend: Quetelet Index = aantal kilo’s lichaamsgewicht: (lengte x lengte), waarbij je de lengte in meters meet. Een voorbeeld: persoon X weegt 60 kg en heeft een lengte van 1.70 meter. De QI is dan: 60 : (1.70 x 1.70) = 20,76.
| Quetelet Index | Beoordeling van het gewicht |
| < 18 | Ondergewicht |
| 18.0 - 19.9 | Laag gewicht |
| 20.0 - 24.9 | Normaal gewicht |
| 25.0 - 29.9 | Overgewicht |
| 30.0 - 39.9 | Obesitas/vetzucht |
| > 40 | Ernstige obesitas |
Wie niet van rekenen houdt kan een oude, maar veel onnauwkeuriger vuistregel hanteren: je mag je lengte min een meter wegen. Een persoon van 1.70 meter mag dan 70 kg wegen, maar zit dan volgens de QI al aan de bovenkant van het normale gewicht.
In fitnesscentra en sportscholen wordt meer gerekend met het lichaamsvetpercentage, omdat de Quetelet Index gemiddelden geeft en geen rekening houdt met dubbelgespierde dames en heren. Een bodybuilder van 1.70 meter die honderd kilo weegt en weinig vet op zijn lichaam heeft is geen uitzondering, maar zou aan de hand van de QI als behoorlijk ‘vetzuchtig’ uit de bus komen. Gezonde lichaamsvetpercentages voor mannen tussen de 20 – 40 jaar zijn 15 tot 20 procent en voor vrouwen in dezelfde leeftijdscategorie 20 tot 25 procent. De meeste mensen willen daar vanuit schoonheidsoogpunt liever onder zitten.
Overgewicht en vetzucht komen natuurlijk niet aangewaaid. Het heeft alles met onze manier van eten te maken. Die is in de afgelopen twintig, dertig jaar aardig veranderd. De tijd dat we netjes drie maaltijden aten lijkt ver achter ons. Mensen eten niet meer op vaste tijdstippen, maar wanneer ze trek hebben. In een ‘snack around the clock’-cultuur vervagen de traditionele eetmomenten en wordt de met zorg bereide hap steeds vaker verruild voor gemaksvoeding in de vorm van afhaal- en kant- en klaarmaaltijden.
De fastfoodindustrie speelt daar handig op in. McDonalds wil binnen enkele jaren naast de 212 filialen nog 45 nieuwe snacklokaties openen en moet de omzet met enkele tientallen procenten stijgen. Af te halen in McDrives waar de klant geen stap voor uit de auto hoeft te doen, en binnen 90 seconden na bestelling de extra calorieën richting uitdijende vetcellen kan sturen. De etenstijden mogen dan wel ‘vervagen’, de contouren doen dat zeker niet!
Of al die extra calorieën op termijn al niet dodelijk genoeg zijn, onlangs bleek uit Zweeds wetenschappelijk onderzoek dat koolhydraatrijke voedingsmiddelen die op hoge temperatuur worden bereid de kankerverwekkende stof acrylamide bevatten. Vooral bij chips en patat werden hoge concentraties van deze gevaarlijke verbinding gevonden. Een extra reden om het snacken terug te schroeven.
Omdat dikke mensen vanwege allerlei chronische gezondheidsklachten zwaarder op de schatkist drukken dan de magere medemens, gaan er in medische en economische kringen steeds meer stemmen op, om mensen op een creatieve manier van hun vette hap af te houden. De jongste aanbevelingen gaan vooral richting een accijns op het doorsnee assortiment in de snackshop. Hang aan een kroket een prijskaartje van vijf euro en de consumptie van zowel de kip- als goulashkroket zal sterk dalen. Doe hetzelfde met bitterballen, frieten en frikadellen, en neem gelijk de kroepia en de berenhap mee, en sla je slaatje! Hoe vetter het produkt, hoe hoger de accijns.
Het zijn vooral de gezondheidseconomen die denken dat een eenvoudig mensbeeld als de calculerende burger hier uitkomst kan brengen. Jammer is alleen dat die naar vet snakkende smulpaap door het minder frequenteren van McDonalds, Bram Ladage of de lokale snack corner, en het links laten liggen van de chips en zoutjes in de supermarkt, nog geen slanker mens hoeft te worden. Door het broodje gezond wat dikker met kaas te beleggen, komt ‘ie aan hetzelfde vetpercentage als een hamburger.
Hoogleraar Katan, één van de belangrijkste voedingswetenschappers van Nederland, vindt het voorstel regelrecht onzin. “Het is leuk voor de overheid om aan te verdienen. Maar het is een misverstand dat je dik wordt van vet. Je wordt dik van calorieën. Dan zou je belasting moeten heffen op allerlei producten die flink wat calorieën bevatten. Maar dat zijn er nogal wat, en dan wordt ook het eten flink duurder. Het probleem is verder eigenlijk ook niet zozeer dat we teveel eten, maar dat we meer eten dan we verbruiken. Dus als je prikkels wilt verzinnen, dan zou je evengoed een accijns kunnen heffen op liften en roltrappen.”
De Nederlandse Voedingsmiddelenindustrie (VAI), waarbij ook de snack- en snoepfabrikanten zijn aangesloten, zijn faliekant tegen. “Slecht voor de gezondheid, slecht voor de tanden, waar houdt het op?”, aldus secretaris Diamant. “Moeten er nu ook waarschuwingen op een zak patat komen als ‘van patat word je bagger’ of ‘deze worst kan hart- en vaatziekten veroorzaken’?”
De Amerikanen hebben al jaren geleden ‘the War on Fat’ verkondigd. Sindsdien is het nationale lichaamsvetpercentage alleen maar gestegen. Daar hebben de slankheidindustrie en schappen vol light producten waarschijnlijk zelfs aan bijgedragen. Je dagelijks afbeulen in een fitnesscentrum is op zich bewonderenswaardig, maar op de lange termijn moeilijk vol te houden. En van het verorberen van een pak low fat koekjes word je echt niet slanker. De laatste nieuwe maatregel van de overheid is het advies dagelijks een uur te joggen of te fietsen. De kans dat Amerikanen daaraan gehoor geven is bijzonder klein. Ze hadden al weinig trek in het eerdere advies van een half uurtje bewegen per dag.
Kritische stemmen noemen de War on Fat niks minder dan een big fat lie, want vet is niet het probleem, al levert het per gram twee keer zoveel energie als koolhydraten en eiwitten, maar de combinatie van teveel calorieën consumeren en te weinig bewegen is uiteindelijk de kern van de zaak. En hoe dynamisch Amerikanen ook mogen zijn, aan een beetje lichaamsbeweging hebben ze letterlijk en figuurlijk een broertje dood.
Volgens professor Klaas Westerterp, dé specialist op het gebied van energie-opname en verbruik, werkt op de lange termijn alleen een betere verhouding van energieverbruik en energie-inname. Met andere woorden: niet meer calorieën in je mond steken dan je verbruikt. Wanneer mensen normaal zouden eten en wat meer beweging zouden ‘sprokkelen’, zoals hij het loopje naar de winkel, wat vaker de fiets inplaats van de wagen en het links laten liggen van lift en roltrap, noemt, zouden we er heel wat beter voorstaan.
“Kijk maar eens rond in openbare gebouwen. Daar zie je mensen in de kracht van hun leven de lift pakken, terwijl ze één etage hoger moeten zijn”, zegt Westerterp. “Je ziet het ook aan de weerstand die er bestaat tegen één autovrije zondag per maand. Een geweldig initiatief om mensen weer wat meer besef voor beweging bij te brengen. De overheid zou hier meer een voortrekkersrol moeten spelen. Met een mooie slogan als ‘Pak wat vaker de benenwagen’ of zoiets.”
Volgens Westerterp draagt sport zeker bij om mensen tot bewegen te brengen, maar wordt helaas veel te vaak gedacht, dat je je uit de naad moet sporten om op gewicht te blijven. “Hoeft helemaal niet. Kleine veranderingen onderdeel maken van je dagelijks leven is op de lange termijn veel succesvoller. Je moet zorgen dat je uit die cirkel van diëten en je in het zweet werken in de sportschool komt. Dan krijg je weer lol in beweging en beleef je eindelijk weer plezier aan je lijf.”
We eten er meer dan goed van, maar bewegen ho maar. Het prijskaartje dat hangt aan die sedentaire levensstijl, zoals weinig bewegen en flink bunkeren officieel heet, is een recordaantal Nederlanders dat worstelt met overgewicht en vetzucht. Volgens het Centraal Bureau Statistiek was in 1996 42 procent van de mannen te zwaar, en van de vrouwen meer dan 38 procent. Ernstig overgewicht of vetzucht blijkt bij vrouwen vaker voor te komen dan bij mannen. Over de gehele linie geven de jongste cijfers aan dat bijna de helft van de Nederlanders te dik is, en concluderen de CBS-onderzoekers dat overgewicht de belangrijkste welvaartsziekte van het Westen dreigt te worden.
In de Verenigde Staten neemt vetzucht nu al epidemische vormen aan. Bijna 30 % van de Amerikaanse mannen is veel te zwaar en van de vrouwen is een kwart veel te zwaar. Nergens zie je meer dikke mensen dan in het land van fastfood en hamburgers. Het land van de onbegrensde mogelijkheden – zo vaak ons voorbeeld – geldt in dit opzicht als het absolute horrorscenario.
Medisch gezien is overgewicht een gewicht dat boven het gezonde gemiddelde gewicht voor leeftijd, lengte en geslacht ligt. Je bent te dik, heet het dan. Of te kort, zoals de betrokkenen het zelf ook wel noemen. Lange mensen mogen gemiddeld meer wegen dan kortere mensen, mannen wat meer dan vrouwen, en ouderen wat meer dan jongeren. Vetzucht is een extreme vorm van overgewicht, die vaker voorkomt naarmate men ouder is. Zeven procent van de Nederlanders heeft vetzucht (obesitas). Het Europees gemiddelde is vijf procent vetzuchtigen.
Nederland laat dus een ongezonde ontwikkeling zien. Vetzucht verhoogt de kans op vroegtijdig overlijden. Onderzoek wijst uit dat hart- en vaatziekten, ouderdomssuikerziekte, beroertes en hartinfarcten duidelijk meer voorkomen bij mensen met (ernstig) overgewicht. Maar ook de kans op sommige vormen van kanker neemt toe bij een stijgend overgewicht.
Als maat voor (over)gewicht wordt gehanteerd de Body Mass Index (BMI) of Quetelet Index (QI – spreek uit ‘keetelee index’). Dit is het aantal kilo’s lichaamsgewicht per vierkante meter lichaamsoppervlak. De Quetelet Index geldt voor mannen en vrouwen vanaf 20 jaar, en wordt als volgt berekend: Quetelet Index = aantal kilo’s lichaamsgewicht: (lengte x lengte), waarbij je de lengte in meters meet. Een voorbeeld: persoon X weegt 60 kg en heeft een lengte van 1.70 meter. De QI is dan: 60 : (1.70 x 1.70) = 20,76.
| Quetelet Index | Beoordeling van het gewicht |
| < 18 | Ondergewicht |
| 18.0 - 19.9 | Laag gewicht |
| 20.0 - 24.9 | Normaal gewicht |
| 25.0 - 29.9 | Overgewicht |
| 30.0 - 39.9 | Obesitas/vetzucht |
| > 40 | Ernstige obesitas |
Wie niet van rekenen houdt kan een oude, maar veel onnauwkeuriger vuistregel hanteren: je mag je lengte min een meter wegen. Een persoon van 1.70 meter mag dan 70 kg wegen, maar zit dan volgens de QI al aan de bovenkant van het normale gewicht.
In fitnesscentra en sportscholen wordt meer gerekend met het lichaamsvetpercentage, omdat de Quetelet Index gemiddelden geeft en geen rekening houdt met dubbelgespierde dames en heren. Een bodybuilder van 1.70 meter die honderd kilo weegt en weinig vet op zijn lichaam heeft is geen uitzondering, maar zou aan de hand van de QI als behoorlijk ‘vetzuchtig’ uit de bus komen. Gezonde lichaamsvetpercentages voor mannen tussen de 20 – 40 jaar zijn 15 tot 20 procent en voor vrouwen in dezelfde leeftijdscategorie 20 tot 25 procent. De meeste mensen willen daar vanuit schoonheidsoogpunt liever onder zitten.
Overgewicht en vetzucht komen natuurlijk niet aangewaaid. Het heeft alles met onze manier van eten te maken. Die is in de afgelopen twintig, dertig jaar aardig veranderd. De tijd dat we netjes drie maaltijden aten lijkt ver achter ons. Mensen eten niet meer op vaste tijdstippen, maar wanneer ze trek hebben. In een ‘snack around the clock’-cultuur vervagen de traditionele eetmomenten en wordt de met zorg bereide hap steeds vaker verruild voor gemaksvoeding in de vorm van afhaal- en kant- en klaarmaaltijden.
De fastfoodindustrie speelt daar handig op in. McDonalds wil binnen enkele jaren naast de 212 filialen nog 45 nieuwe snacklokaties openen en moet de omzet met enkele tientallen procenten stijgen. Af te halen in McDrives waar de klant geen stap voor uit de auto hoeft te doen, en binnen 90 seconden na bestelling de extra calorieën richting uitdijende vetcellen kan sturen. De etenstijden mogen dan wel ‘vervagen’, de contouren doen dat zeker niet!
Of al die extra calorieën op termijn al niet dodelijk genoeg zijn, onlangs bleek uit Zweeds wetenschappelijk onderzoek dat koolhydraatrijke voedingsmiddelen die op hoge temperatuur worden bereid de kankerverwekkende stof acrylamide bevatten. Vooral bij chips en patat werden hoge concentraties van deze gevaarlijke verbinding gevonden. Een extra reden om het snacken terug te schroeven.
Omdat dikke mensen vanwege allerlei chronische gezondheidsklachten zwaarder op de schatkist drukken dan de magere medemens, gaan er in medische en economische kringen steeds meer stemmen op, om mensen op een creatieve manier van hun vette hap af te houden. De jongste aanbevelingen gaan vooral richting een accijns op het doorsnee assortiment in de snackshop. Hang aan een kroket een prijskaartje van vijf euro en de consumptie van zowel de kip- als goulashkroket zal sterk dalen. Doe hetzelfde met bitterballen, frieten en frikadellen, en neem gelijk de kroepia en de berenhap mee, en sla je slaatje! Hoe vetter het produkt, hoe hoger de accijns.
Het zijn vooral de gezondheidseconomen die denken dat een eenvoudig mensbeeld als de calculerende burger hier uitkomst kan brengen. Jammer is alleen dat die naar vet snakkende smulpaap door het minder frequenteren van McDonalds, Bram Ladage of de lokale snack corner, en het links laten liggen van de chips en zoutjes in de supermarkt, nog geen slanker mens hoeft te worden. Door het broodje gezond wat dikker met kaas te beleggen, komt ‘ie aan hetzelfde vetpercentage als een hamburger.
Hoogleraar Katan, één van de belangrijkste voedingswetenschappers van Nederland, vindt het voorstel regelrecht onzin. “Het is leuk voor de overheid om aan te verdienen. Maar het is een misverstand dat je dik wordt van vet. Je wordt dik van calorieën. Dan zou je belasting moeten heffen op allerlei producten die flink wat calorieën bevatten. Maar dat zijn er nogal wat, en dan wordt ook het eten flink duurder. Het probleem is verder eigenlijk ook niet zozeer dat we teveel eten, maar dat we meer eten dan we verbruiken. Dus als je prikkels wilt verzinnen, dan zou je evengoed een accijns kunnen heffen op liften en roltrappen.”
De Nederlandse Voedingsmiddelenindustrie (VAI), waarbij ook de snack- en snoepfabrikanten zijn aangesloten, zijn faliekant tegen. “Slecht voor de gezondheid, slecht voor de tanden, waar houdt het op?”, aldus secretaris Diamant. “Moeten er nu ook waarschuwingen op een zak patat komen als ‘van patat word je bagger’ of ‘deze worst kan hart- en vaatziekten veroorzaken’?”
De Amerikanen hebben al jaren geleden ‘the War on Fat’ verkondigd. Sindsdien is het nationale lichaamsvetpercentage alleen maar gestegen. Daar hebben de slankheidindustrie en schappen vol light producten waarschijnlijk zelfs aan bijgedragen. Je dagelijks afbeulen in een fitnesscentrum is op zich bewonderenswaardig, maar op de lange termijn moeilijk vol te houden. En van het verorberen van een pak low fat koekjes word je echt niet slanker. De laatste nieuwe maatregel van de overheid is het advies dagelijks een uur te joggen of te fietsen. De kans dat Amerikanen daaraan gehoor geven is bijzonder klein. Ze hadden al weinig trek in het eerdere advies van een half uurtje bewegen per dag.
Kritische stemmen noemen de War on Fat niks minder dan een big fat lie, want vet is niet het probleem, al levert het per gram twee keer zoveel energie als koolhydraten en eiwitten, maar de combinatie van teveel calorieën consumeren en te weinig bewegen is uiteindelijk de kern van de zaak. En hoe dynamisch Amerikanen ook mogen zijn, aan een beetje lichaamsbeweging hebben ze letterlijk en figuurlijk een broertje dood.
Volgens professor Klaas Westerterp, dé specialist op het gebied van energie-opname en verbruik, werkt op de lange termijn alleen een betere verhouding van energieverbruik en energie-inname. Met andere woorden: niet meer calorieën in je mond steken dan je verbruikt. Wanneer mensen normaal zouden eten en wat meer beweging zouden ‘sprokkelen’, zoals hij het loopje naar de winkel, wat vaker de fiets inplaats van de wagen en het links laten liggen van lift en roltrap, noemt, zouden we er heel wat beter voorstaan.
“Kijk maar eens rond in openbare gebouwen. Daar zie je mensen in de kracht van hun leven de lift pakken, terwijl ze één etage hoger moeten zijn”, zegt Westerterp. “Je ziet het ook aan de weerstand die er bestaat tegen één autovrije zondag per maand. Een geweldig initiatief om mensen weer wat meer besef voor beweging bij te brengen. De overheid zou hier meer een voortrekkersrol moeten spelen. Met een mooie slogan als ‘Pak wat vaker de benenwagen’ of zoiets.”
Volgens Westerterp draagt sport zeker bij om mensen tot bewegen te brengen, maar wordt helaas veel te vaak gedacht, dat je je uit de naad moet sporten om op gewicht te blijven. “Hoeft helemaal niet. Kleine veranderingen onderdeel maken van je dagelijks leven is op de lange termijn veel succesvoller. Je moet zorgen dat je uit die cirkel van diëten en je in het zweet werken in de sportschool komt. Dan krijg je weer lol in beweging en beleef je eindelijk weer plezier aan je lijf.”
Artikels gaan dieper in op bepaalde onderwerpen zoals afvallen, gezondheid, voedingssupplementen, enz.
Bekijk artikels over:
Wij zijn een internationaal werkende organisatie. Om onze klanten te kunnen blijven helpen zijn wij ons team aan het uitbreiden. Ben jij die enthousiaste zelfstandige persoon die graag werkt met mensen en helpt hun doelen te behalen dan kan jij ons binnenkort versterken. Wij verzorgen een interne opleiding. Ervaring en/of affiniteit met gezondheid en voeding is een pre.
U kunt zich gratis inschrijven voor onze nieuwsbrief. Zo ontvangt u tips en recepten gemakkelijk thuis!